ภาวะแท้งซ้ำซาก (Recurrent Pregnancy Loss)

เกิดจากอะไร? ตรวจหาสาเหตุอย่างไร และควรตรวจอะไรบ้าง

ภาวะแท้งซ้ำซาก (Recurrent Pregnancy Loss) เกิดจากอะไร? ตรวจหาสาเหตุอย่างไร และควรตรวจอะไรบ้าง

การตั้งครรภ์แล้วต้องสูญเสียลูกเป็นประสบการณ์ที่สร้างความเสียใจและความกังวลให้กับคู่ที่กำลังวางแผนมีบุตร โดยเฉพาะเมื่อเกิดการแท้งมากกว่าหนึ่งครั้ง หลายคนจึงเริ่มสงสัยว่า “ทำไมถึงแท้งซ้ำ?” “เกิดจากอะไร?” และ “ครั้งต่อไปจะมีโอกาสตั้งครรภ์สำเร็จหรือไม่?”
ภาวะแท้งซ้ำซาก (Recurrent Pregnancy Loss: RPL) พบได้ประมาณ 1-2% ของคู่ที่วางแผนมีบุตร สามารถเกิดได้จากหลายปัจจัย ตั้งแต่ความผิดปกติของโครโมโซมในตัวอ่อน ความผิดปกติของมดลูก ภาวะภูมิคุ้มกัน โรคประจำตัว ไปจนถึงปัจจัยด้านคุณภาพอสุจิ
การตรวจหาสาเหตุของภาวะแท้งซ้ำซากจึงเป็นขั้นตอนสำคัญ เพราะช่วยให้แพทย์ประเมินปัจจัยที่อาจเกี่ยวข้อง และวางแผนการตั้งครรภ์ครั้งต่อไปได้เหมาะสมกับแต่ละคน

ขั้นตอนการตรวจภาวะแท้งซ้ำซาก

พูดคุยและประเมินประวัติการตั้งครรภ์

แพทย์จะสอบถามรายละเอียดของการตั้งครรภ์ที่ผ่านมา เช่น จำนวนครั้งที่แท้ง อายุครรภ์ที่เกิดการแท้ง ผลการตรวจที่เคยทำ รวมถึงประวัติการรักษาภาวะมีบุตรยาก

ประเมินทั้งฝ่ายหญิงและฝ่ายชาย

เนื่องจากปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับการแท้งอาจเกิดได้จากทั้งสองฝ่าย การประเมินจึงควรพิจารณาสุขภาพและประวัติของคู่สมรสร่วมกัน

เลือกการตรวจที่เหมาะสม

จากข้อมูลที่ได้ แพทย์จะพิจารณาว่าควรตรวจด้านใดเพิ่มเติม เช่น การตรวจโครโมโซม ตรวจประเมินสภาพมดลูก ภูมิคุ้มกัน ฮอร์โมน หรือคุณภาพอสุจิ

วางแผนการตั้งครรภ์ครั้งต่อไป

เมื่อทราบข้อมูลจากการตรวจแล้ว แพทย์จะนำผลทั้งหมดมาประเมินร่วมกัน เพื่อวางแผนการดูแลก่อนและระหว่างการตั้งครรภ์ตามความเหมาะสม

ภาวะแท้งซ้ำกับปัจจัยจากตัวอ่อน

ความผิดปกติของโครโมโซมเป็นหนึ่งในปัจจัยสำคัญที่เกี่ยวข้องกับการแท้ง โดยเฉพาะช่วงแรกของการตั้งครรภ์ และมีความสัมพันธ์กับอายุของฝ่ายหญิง

ภาวะแท้งซ้ำกับสุขภาพและโครงสร้างของฝ่ายหญิง

ความผิดปกติของมดลูกและโพรงมดลูก ภาวะ APS โรคไทรอยด์ เบาหวาน และปัจจัยด้านสุขภาพบางประการ อาจมีความเกี่ยวข้องกับการสูญเสียการตั้งครรภ์ซ้ำ

ภาวะแท้งซ้ำกับปัจจัยจากฝ่ายชาย

คุณภาพของอสุจิอาจมีความสัมพันธ์กับคุณภาพของตัวอ่อน ในบางกรณีแพทย์อาจพิจารณา Semen Analysis หรือ Sperm DNA Fragmentation ตามประวัติและข้อบ่งชี้

การประเมินหาสาเหตุของภาวะแท้งซ้ำ

การตรวจอาจครอบคลุมการตรวจโครโมโซมจากเนื้อเยื่อที่แท้ง Karyotype การประเมินมดลูกและโพรงมดลูก Antiphospholipid Antibodies รวมถึงการตรวจสุขภาพด้านอื่น ๆ ตามความเหมาะสม

การวางแผนการตั้งครรภ์หลังภาวะแท้งซ้ำ

แม้บางคู่จะไม่พบสาเหตุที่ชัดเจน แต่ยังมีโอกาสตั้งครรภ์ได้ แพทย์สามารถนำข้อมูลด้านอายุ สุขภาพ ประวัติการตั้งครรภ์ และปัจจัยด้านการเจริญพันธุ์มาประกอบการวางแผนครั้งต่อไป

ภาวะแท้งซ้ำซาก คืออะไร?

ภาวะแท้งซ้ำซาก (Recurrent Pregnancy Loss: RPL) หมายถึง การสูญเสียการตั้งครรภ์ซ้ำตั้งแต่ 2 ครั้งขึ้นไป โดยอาจเกิดขึ้นติดต่อกันหรือไม่ติดต่อกันก็ได้ ภาวะแท้งซ้ำสามารถเกิดขึ้นได้จากหลายปัจจัย ไม่ว่าจะเป็น ความผิดปกติของโครโมโซมของตัวอ่อน ความผิดปกติของมดลูกและโพรงมดลูก ภาวะภูมิคุ้มกันบางชนิด โรคประจำตัวหรือความผิดปกติของฮอร์โมนของคุณแม่ รวมถึงปัจจัยด้านคุณภาพอสุจิของคุณพ่อ

ภาวะแท้งซ้ำซากเกิดจากอะไร?

ภาวะแท้งซ้ำซากไม่ได้มีสาเหตุเดียว และบางคู่สามารถพบได้มากกว่าหนึ่งปัจจัยร่วมกัน

  • ความผิดปกติของโครโมโซมในตัวอ่อน
    • ความผิดปกติของโครโมโซมเป็นสาเหตุสำคัญของการแท้ง โดยเฉพาะการแท้งในช่วงแรกของการตั้งครรภ์ โดยพบว่าประมาณ 50% ของการแท้งในไตรมาสแรกมีความเกี่ยวข้องกับความผิดปกติของโครโมโซม ตัวอ่อนที่มีจำนวนหรือโครงสร้างโครโมโซมผิดปกติบางประเภทอาจไม่สามารถพัฒนาต่อได้ตามปกติ จึงอาจนำไปสู่การแท้ง โอกาสเกิดความผิดปกติของโครโมโซมในตัวอ่อนมีความสัมพันธ์กับอายุของฝ่ายหญิง โดยเฉพาะเมื่ออายุมากขึ้น
  • ความผิดปกติของมดลูกและโพรงมดลูก
    • โครงสร้างของมดลูกและโพรงมดลูกมีความสำคัญต่อการฝังตัวและการเจริญเติบโตของตัวอ่อน ความผิดปกติบางอย่าง เช่น มดลูกมีผนังกั้น ติ่งเนื้อ เนื้องอกในโพรงมดลูก หรือพังผืดในโพรงมดลูก อาจมีความเกี่ยวข้องกับการสูญเสียการตั้งครรภ์
  • ภาวะภูมิคุ้มกันบางชนิด
    • หนึ่งในภาวะที่มีความเกี่ยวข้องกับการสูญเสียการตั้งครรภ์ซ้ำ คือ Antiphospholipid Syndrome (APS) ซึ่งเป็นโรคภูมิคุ้มกันตนเองที่เกี่ยวข้องกับการเกิดลิ่มเลือดและภาวะแทรกซ้อนของการตั้งครรภ์ โดยพบ APS ได้ประมาณ 15% ของผู้ที่มีภาวะแท้งซ้ำ และเป็นหนึ่งในสาเหตุที่ รักษาได้ หากได้รับการวินิจฉัยและดูแลอย่างเหมาะสม
  • โรคหรือความผิดปกติของฝ่ายหญิง
    • โรคบางชนิดอาจส่งผลต่อการตั้งครรภ์ เช่น ความผิดปกติของต่อมไทรอยด์ หรือเบาหวานที่ควบคุมระดับน้ำตาลได้ไม่ดี
  • ปัจจัยจากฝ่ายชาย
    • ภาวะแท้งซ้ำไม่ได้เกี่ยวข้องกับฝ่ายหญิงเพียงอย่างเดียว คุณภาพของอสุจิก็เป็นอีกปัจจัยที่อาจมีความเกี่ยวข้องกับคุณภาพของตัวอ่อน ในบางกรณี แพทย์อาจพิจารณาตรวจคุณภาพอสุจิ รวมถึง Sperm DNA Fragmentation ตามประวัติและข้อบ่งชี้ เนื่องจากความเสียหายของสารพันธุกรรมในอสุจิที่สูงอาจสัมพันธ์กับคุณภาพตัวอ่อนและความเสี่ยงการแท้ง
การตรวจหาภาวะแท้งซ้ำซาก ตรวจอะไรบ้าง?

เมื่อมีประวัติแท้งซ้ำ แพทย์จะไม่ได้ตรวจเพียงรายการเดียว แต่จะประเมินหลายด้านร่วมกัน เพื่อค้นหาปัจจัยที่อาจเกี่ยวข้องกับการสูญเสียการตั้งครรภ์ การตรวจที่อาจได้รับการพิจารณา ได้แก่

  1. ตรวจโครโมโซมของเนื้อเยื่อจากการแท้ง
    • หากมีตัวอย่างเนื้อเยื่อจากการตั้งครรภ์ที่สูญเสียไป แพทย์อาจพิจารณาตรวจสารพันธุกรรมของตัวอย่างดังกล่าว เพื่อดูว่าการแท้งครั้งนั้นมีความผิดปกติของโครโมโซมหรือไม่
  2. ตรวจโครโมโซมของคู่สมรส (Karyotype)
    • ในบางกรณี แพทย์อาจแนะนำให้ตรวจ Karyotype ของทั้งฝ่ายหญิงและฝ่ายชาย
      การตรวจนี้ช่วยค้นหาความผิดปกติของโครโมโซมบางชนิดที่อาจไม่ทำให้ผู้ที่มีความผิดปกติมีอาการผิดปกติในชีวิตประจำวัน แต่สามารถเพิ่มความเสี่ยงต่อการสร้างไข่หรืออสุจิที่มีโครโมโซมผิดปกติได้
  3. ตรวจมดลูกและโพรงมดลูก
    • การประเมินโครงสร้างของมดลูกเป็นอีกขั้นตอนสำคัญในการตรวจหาสาเหตุของภาวะแท้งซ้ำ โดยเลือกวิธีตามประวัติและสิ่งที่ต้องการประเมิน เช่น อัลตราซาวด์ การส่องกล้องโพรงมดลูก (Hysteroscopy)
  4. ตรวจ Antiphospholipid Antibodies
    • ในผู้ที่มีข้อบ่งชี้ แพทย์อาจตรวจเลือดเพื่อประเมิน Antiphospholipid Syndrome (APS)
      ตัวอย่างการตรวจ ได้แก่
      • Lupus Anticoagulant
      • Anticardiolipin Antibodies
      • beta-2 Glycoprotein I Antibodies
  5. ตรวจไทรอยด์และภาวะสุขภาพอื่น ๆ
    • แพทย์อาจพิจารณาตรวจการทำงานของต่อมไทรอยด์ รวมถึงประเมินระดับน้ำตาลหรือโรคประจำตัวอื่น ๆ ตามปัจจัยเสี่ยงของแต่ละคน
  6. ตรวจคุณภาพอสุจิ
    • ฝ่ายชายสามารถเริ่มต้นด้วย Semen Analysis เพื่อประเมินจำนวน การเคลื่อนไหว และรูปร่างของอสุจิ
      หากแพทย์เห็นว่ามีข้อบ่งชี้ อาจพิจารณาตรวจเพิ่มเติม เช่น Sperm DNA Fragmentation เพื่อประเมินความเสียหายของสารพันธุกรรมในอสุจิ
ถ้าตรวจแล้วไม่พบสาเหตุของการแท้งซ้ำ ทำอย่างไร?

ในบางราย แม้จะได้รับการประเมินอย่างเหมาะสมแล้ว ก็ยังไม่สามารถระบุสาเหตุของการแท้งซ้ำได้อย่างชัดเจน ซึ้งพบได้ประมาณ 50% ของผู้ที่มีภาวะแท้งซ้ำ การตรวจไม่พบสาเหตุไม่ได้หมายความว่าจะไม่สามารถตั้งครรภ์ได้อีก แพทย์ยังสามารถประเมินปัจจัยอื่น ๆ เช่น อายุ สุขภาพ ประวัติการตั้งครรภ์ และปัจจัยด้านการเจริญพันธุ์ เพื่อวางแผนการตั้งครรภ์ครั้งต่อไป
ในบางกรณีอาจมีการพิจารณาเทคโนโลยีช่วยการเจริญพันธุ์ เช่น ICSI หรือการตรวจพันธุกรรมตัวอ่อนก่อนการย้ายตัวอ่อน ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับข้อบ่งชี้และความเหมาะสมของแต่ละคู่

เคยแท้งซ้ำ ยังมีโอกาสมีลูกได้ไหม?

การเคยแท้งซ้ำไม่ได้หมายความว่าจะไม่สามารถมีบุตรได้ ในความเป็นจริงผู้ที่มีภาวะแท้งซ้ำแบบไม่ทราบสาเหตุจำนวนมากยังมีโอกาสตั้งครรภ์สำเร็จได้เองในครั้งต่อไป สิ่งสำคัญคือการประเมินปัจจัยที่อาจเกี่ยวข้องอย่างเป็นระบบ และเลือกการตรวจที่เหมาะสมกับแต่ละบุคคล เมื่อพบสาเหตุที่สามารถแก้ไขหรือดูแลได้ แพทย์จะสามารถวางแผนการรักษาและเตรียมความพร้อมก่อนตั้งครรภ์ได้อย่างเหมาะสม

เมื่อไหร่ควรเข้ารับการตรวจภาวะแท้งซ้ำซาก?

หากมีประวัติการสูญเสียการตั้งครรภ์ซ้ำ และกำลังวางแผนมีบุตรอีกครั้ง ควรปรึกษาแพทย์ด้านเวชศาสตร์การเจริญพันธุ์ เพื่อประเมินว่าจำเป็นต้องตรวจเพิ่มเติมหรือไม่
โดยเฉพาะผู้ที่มีประวัติ เช่น

  • แท้งซ้ำตั้งแต่ 2 ครั้งขึ้นไป
  • แท้งในช่วงอายุครรภ์มากขึ้น
  • เคยตรวจพบความผิดปกติของโครโมโซม
  • มีโรคประจำตัว
  • มีความผิดปกติของมดลูก
  • เคยทำ IVF/ICSI แล้วเกิดการแท้ง
  • ต้องการเตรียมความพร้อมก่อนตั้งครรภ์ครั้งต่อไป

คำถามที่พบบ่อย

ภาวะแท้งซ้ำซากคืออะไร?

ภาวะแท้งซ้ำซาก หรือ Recurrent Pregnancy Loss (RPL) หมายถึง การสูญเสียการตั้งครรภ์ซ้ำตั้งแต่ 2 ครั้งขึ้นไป โดยอาจเกิดขึ้นติดต่อกันหรือไม่ติดต่อกันก็ได้ สาเหตุสามารถเกิดได้จากหลายปัจจัย ทั้งด้านตัวอ่อน คุณแม่ และคุณพ่อ

ภาวะแท้งซ้ำซากสามารถเกิดได้จากหลายสาเหตุ เช่น ความผิดปกติของโครโมโซมในตัวอ่อน ความผิดปกติของมดลูกและโพรงมดลูก ภาวะภูมิคุ้มกันบางชนิด โรคประจำตัวหรือความผิดปกติของฮอร์โมน รวมถึงปัจจัยด้านคุณภาพอสุจิของฝ่ายชาย

หากมีประวัติแท้งซ้ำ ควรปรึกษาแพทย์เพื่อประเมินประวัติการตั้งครรภ์และปัจจัยเสี่ยงเป็นรายบุคคล แพทย์จะพิจารณาว่าควรตรวจอะไรเพิ่มเติม และเลือกการตรวจที่เหมาะสมกับแต่ละคู่

การตรวจหาสาเหตุของภาวะแท้งซ้ำอาจครอบคลุมหลายด้าน เช่น การตรวจโครโมโซม การตรวจมดลูกและโพรงมดลูก การตรวจ Antiphospholipid Antibodies การตรวจการทำงานของต่อมไทรอยด์และโรคประจำตัว รวมถึงการตรวจคุณภาพอสุจิของฝ่ายชายในบางกรณี

มีโอกาส การเคยแท้งซ้ำไม่ได้แปลว่าจะมีบุตรไม่ได้ ผู้ที่มีภาวะแท้งซ้ำแบบไม่ทราบสาเหตุจำนวนมากยังตั้งครรภ์สำเร็จได้ในครั้งต่อไป สิ่งสำคัญคือการตรวจหาสาเหตุอย่างเป็นระบบและวางแผนร่วมกับแพทย์เฉพาะทาง