กรดโฟลิกคืออะไร และสำคัญอย่างไรต่อการมีบุตร ?
กรดโฟลิกหรือวิตามินบี 9 คือชนิดวิตามินที่ละลายในน้ำ มีความสำคัญอย่างยิ่งต่อการสร้างเซลล์และการแบ่งตัวของเซลล์ในร่างกาย โดยเฉพาะอย่างยิ่งในช่วงที่กำลังเตรียมตัวมีลูก ซึ่งการได้รับกรดโฟลิกในช่วงเตรียมตั้งครรภ์จะช่วยเสริมสร้างเซลล์สืบพันธุ์ทั้งไข่และอสุจิ ส่งผลให้คุณภาพของเซลล์สืบพันธุ์ดีขึ้น เพิ่มโอกาสให้การปฏิสนธิประสบความสำเร็จ อีกทั้งยังช่วยลดความเสี่ยงของความผิดปกติทางโครโมโซมและลดความเสี่ยงต่อการแท้งบุตรความสำคัญของกรดโฟลิกในช่วงตั้งครรภ์ ?
เมื่อเข้าสู่ช่วงตั้งครรภ์ ความต้องการกรดโฟลิกของคนท้องจะยิ่งเพิ่มมากขึ้น เพราะสารอาหารชนิดนี้มีบทบาทโดยตรงต่อทั้งคุณแม่และทารกในครรภ์ การได้รับอย่างเพียงพอจึงเป็นสิ่งที่ไม่ควรมองข้ามการพัฒนาระบบประสาทของทารก
กรดโฟลิกมีประโยชน์กับคนท้องในหลาย ๆ ด้าน เพราะเป็นสารอาหารที่มีส่วนช่วยต่อพัฒนาการของทารกในครรภ์ โดยเฉพาะในช่วง 3 เดือนแรกของการตั้งครรภ์ ซึ่งเป็นระยะที่ร่างกายของทารกกำลังสร้างโครงสร้างของระบบประสาทการป้องกันความผิดปกติของหลอดประสาท
การได้รับกรดโฟลิกอย่างเพียงพอ จะช่วยลดความเสี่ยงของการเกิดความผิดปกติของหลอดประสาท (Neural Tube Defects) ซึ่งอาจส่งผลให้เกิดภาวะสมองและไขสันหลังไม่ปิด ซึ่งภาวะนี้อาจทำให้เกิดโรคต่าง ๆ ได้ เช่น โรคไขสันหลังโหว่ (Spina Bifida) หรือภาวะสมองและกะโหลกศีรษะไม่ปิด (Anencephaly)การเจริญเติบโตของทารกในครรภ์
กรดโฟลิกยังมีส่วนสำคัญในการสร้างเม็ดเลือดแดงและการเจริญเติบโตของทารกในครรภ์ ทั้งยังช่วยป้องกันภาวะโลหิตจางในมารดา และส่งเสริมการเจริญเติบโตของรก เตรียมความพร้อมอย่างอุ่นใจ วางแผนมีบุตรกับแพทย์เฉพาะทางด้านเวชศาสตร์เจริญพันธุ์ปริมาณกรดโฟลิกคือที่เหมาะสม
การได้รับกรดโฟลิกอย่างเพียงพอ ไม่เพียงสำคัญต่อการป้องกันความผิดปกติของทารกเท่านั้น แต่ยังเกี่ยวข้องกับคุณภาพของเซลล์สืบพันธุ์และสุขภาพโดยรวมของทั้งคุณพ่อคุณแม่ด้วย ซึ่งในแต่ละช่วงจะมีปริมาณที่แนะนำที่แตกต่างกันไป เพื่อให้ร่างกายได้รับประโยชน์สูงสุดจากกรดโฟลิกปริมาณที่แนะนำสำหรับช่วงเตรียมตั้งครรภ์
ปริมาณกรดโฟลิกที่แนะนำสำหรับผู้หญิงที่วางแผนตั้งครรภ์คือ 400-800 ไมโครกรัมต่อวัน โดยควรเริ่มรับประทานอย่างน้อย 3 เดือนก่อนตั้งครรภ์ปริมาณที่แนะนำสำหรับฝ่ายชาย
สำหรับผู้ชายที่วางแผนมีบุตรควรได้รับกรดโฟลิก 400 ไมโครกรัมต่อวันเช่นเดียวกันกับผู้หญิง ทั้งนี้ก็เพื่อเป็นการเสริมคุณภาพของอสุจิและลดความเสี่ยงความผิดปกติของโครโมโซมปริมาณที่แนะนำระหว่างตั้งครรภ์
เมื่อเข้าสู่ช่วงตั้งครรภ์ ความต้องการกรดโฟลิกจะเพิ่มขึ้นเป็น 600–800 ไมโครกรัมต่อวัน แต่หากครอบครัวมีประวัติความเสี่ยงเกี่ยวกับความผิดปกติของหลอดประสาท หรือเคยมีบุตรที่มีภาวะผิดปกติมาก่อน แพทย์อาจแนะนำให้เสริมในปริมาณที่สูงขึ้นจนถึง 4,000 ไมโครกรัมต่อวัน
แหล่งอาหารที่อุดมไปด้วยกรดโฟลิก
การได้รับกรดโฟลิกจากอาหารถือเป็นวิธีที่ปลอดภัยและยั่งยืนที่สุดในการบำรุงร่างกาย ไม่ว่าจะอยู่ในช่วงเพิ่มกรดโฟลิกเพื่อเตรียมตั้งครรภ์ หรือเป็นการบำรุงสำหรับคนท้อง แพทย์มักแนะนำให้เลือกรับประทานอาหารที่มีโฟลิกสูงในแต่ละวัน เพื่อให้ร่างกายได้รับสารอาหารที่เพียงพอต่อความต้องการ- ผักใบเขียวเข้ม เช่น คะน้า ผักโขม บรอกโคลี ผักกวางตุ้ง และผักใบเขียวชนิดอื่น ๆ
- ธัญพืชและถั่ว เช่น ถั่วเหลือง ถั่วเขียว ถั่วดำ และเมล็ดทานตะวัน ซึ่งจะมี Folic Acid ในปริมาณสูง
- ผลไม้ตระกูลส้ม เช่น ส้ม มะนาว ส้มโอ รวมถึงตับ ซึ่งถือเป็นแหล่งวิตามินบี 9 ที่ดีที่สุด
- แหล่งอาหารอื่น ๆ เช่น ไข่แดง และอาโวคาโด
ข้อควรระวังในการรับประทานอาหารที่มีโฟลิกสูง
แม้ว่ากรดโฟลิกจะเป็นสารอาหารที่มีความจำเป็นต่อคนท้อง แต่การบริโภคก็ยังต้องคำนึงถึงปัจจัยที่อาจส่งผลต่อการดูดซึมและคุณค่าของวิตามินอาหารที่ไม่ควรรับประทานพร้อมกับกรดโฟลิก
อาหารที่มีกรดโฟลิก ห้ามกินพร้อมชา กาแฟ หรือเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ เนื่องจากสารบางชนิดในเครื่องดื่มเหล่านี้อาจรบกวนกระบวนการดูดซึม ทำให้ร่างกายไม่ได้รับประโยชน์จากโฟลิกอย่างเต็มที่การเก็บรักษาและปรุงอาหารเพื่อคงคุณค่า
คุณค่าของอาหารที่มีโฟลิกสูงอาจสูญเสียไปได้หากผ่านการปรุงด้วยความร้อนสูงเป็นเวลานาน ซึ่งอาจทำให้ปริมาณโฟลิกในอาหารลดลงถึง 50–90% ดังนั้นวิธีการเก็บรักษาและการปรุงอาหารที่เหมาะสมจึงเป็นเรื่องสำคัญ ควรเน้นการรับประทานผักสด หรือใช้วิธีนึ่งและการผัดเร็วด้วยไฟไม่แรงเกินไป เพื่อคงคุณค่าของกรดโฟลิกไว้ได้มากที่สุด นัดหมายตรวจสุขภาพกับสูตินรีแพทย์เมื่อต้องการวางแผนเป็นคุณแม่การเสริมกรดโฟลิกด้วยวิตามิน
แม้ว่าการรับประทานอาหารที่มีโฟลิกสูงจะเป็นวิธีที่ดีที่สุด แต่ในบางกรณี การเสริมด้วยผลิตภัณฑ์วิตามินก็มีความจำเป็น เพื่อให้ร่างกายได้รับคุณประโยชน์จากกรดโฟลิกอย่างเต็มที่ ทั้งยังดีต่อสุขภาพของมารดาระหว่างเตรียมตั้งครรภ์ตลอดจนถึงช่วงตั้งครรภ์ เพื่อการพัฒนาของทารกที่สมบูรณ์ระยะเวลาที่ควรเริ่มทานกรดโฟลิกก่อนตั้งครรภ์
แนะนำว่า ให้คุณแม่เริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์อาหารเสริมอย่างน้อย 3 เดือนก่อนวางแผนตั้งครรภ์ เพื่อเตรียมความพร้อมของร่างกาย และช่วยลดความเสี่ยงต่อความผิดปกติของทารกตั้งแต่ระยะแรกวิธีการรับประทานที่ถูกต้อง
ควรรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมโฟลิกตามคำแนะนำของแพทย์หรือเภสัชกรอย่างเคร่งครัด โดยทั่วไปนิยมรับประทานในตอนเช้าก่อนอาหารเพื่อการดูดซึมที่ดีที่สุด และควรหลีกเลี่ยงการรับประทานพร้อมชา กาแฟ หรือเครื่องดื่มแอลกอฮอล์การเลือกผลิตภัณฑ์อาหารมเสริมกรดโฟลิกที่เหมาะสม
การเลือกผลิตภัณฑ์เสริมควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนเสมอ อีกทั้งผลิตภัณฑ์เสริมกรดโฟลิกมีอยู่หลายรูปแบบ ทั้งแบบเม็ด แคปซูล และแบบน้ำ ซึ่งควรเลือกผลิตภัณฑ์ที่ได้รับการรับรองจากสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.) และมีปริมาณกรดโฟลิกที่เหมาะสมกับความต้องการของแต่ละบุคคลสัญญาณเตือนของร่างกายเมื่อขาดกรดโฟลิก
การขาดกรดโฟลิกอาจแสดงออกได้ในหลายลักษณะ เช่น อ่อนเพลีย เหนื่อยง่าย ซีด ปากเป็นแผล ท้องผูก นอนไม่หลับ หงุดหงิดง่าย หรือภูมิคุ้มกันอ่อนแอ หากสังเกตพบอาการเหล่านี้ ควรปรึกษาแพทย์เพื่อตรวจวัดระดับกรดโฟลิกในเลือดและรับคำแนะนำในการดูแลที่เหมาะสมการตรวจวัดระดับกรดโฟลิก
สามารถตรวจระดับกรดโฟลิกด้วยการเจาะเลือด ซึ่งอาจมีการตรวจเพิ่มเติมหากจำเป็น เพื่อยืนยันภาวะขาดโฟลิกและวางแผนการรักษาที่เหมาะสมแนวทางการแก้ไขอาการขาดกรดโฟลิก
- การรักษาภาวะขาดกรดโฟลิกด้วยวิธีทางการแพทย์ : ในกรณีที่ตรวจพบว่าขาดกรดโฟลิกอย่างชัดเจน แพทย์อาจให้ยากรดโฟลิกในปริมาณที่เหมาะสมโดยเฉพาะ ซึ่งมีทั้งรูปแบบยารับประทานหรือแบบฉีดเข้ากล้ามเนื้อ/เส้นเลือดดำ โดยปริมาณและระยะเวลาในการให้ยาจะขึ้นอยู่กับความรุนแรงของภาวะขาดโฟลิกและสาเหตุ
- การเสริมธาตุเหล็กและวิตามินร่วมกัน : เพราะกรดโฟลิกเกี่ยวข้องกับการสร้างเม็ดเลือด การเสริมธาตุเหล็กควบคู่กับวิตามินที่สำคัญอย่างวิตามินบี 12 และ วิตามินซี จะช่วยป้องกันภาวะโลหิตจางระหว่างตั้งครรภ์ พร้อมกับช่วยเสริมประสิทธิภาพการทำงานของกรดโฟลิกในร่างกาย
- ปรับพฤติกรรมและดูแลสุขภาพโดยรวม : เน้นการบริหารจัดการความเครียด และนอนหลับให้เพียงพอ เพื่อส่งเสริมการดูดซึมสารอาหาร รวมถึงลดการใช้ยารักษาและหลีกเลี่ยงสารพิษ เช่น แอลกอฮอล์และสารเคมีที่อาจไปรบกวนการดูดซึมกรดโฟลิก
- การติดตามผลหลังการรักษา : ควรตรวจเช็กระดับกรดโฟลิกในเลือดเป็นระยะ เพื่อประเมินประสิทธิภาพของร่างกาย ก่อนเข้าสู่กระบวนการวางแผนตั้งครรภ์ต่อไป
