ผู้ชายเป็นหมัน สาเหตุเกิดจากอะไร?
หนึ่งในคำถามแรกที่หลายคนสงสัยคือ ผู้ชายเป็นหมันเกิดจากสาเหตุใด สำหรับภาวะเป็นหมันในผู้ชายสามารถเกิดได้จากหลากสาเหตุ ตั้งแต่ปัจจัยทางกายภาพไปจนถึงปัจจัยทางพันธุกรรม แต่สาเหตุที่พบบ่อยมีดังนี้อายุมากขึ้น
ถึงแม้ว่าผู้ชายจะสามารถผลิตอสุจิได้ตลอดชีวิต แต่เมื่ออายุมากขึ้นจะส่งผลให้คุณภาพของอสุจิลดลง ทั้งในแง่ของจำนวน ความเร็ว และรูปร่างที่ผิดปกติ โดยเฉพาะหลังอายุ 40 ปีขึ้นไป ซึ่งการเคลื่อนไหวที่ลดลงของอสุจิ จะทำให้โอกาสเกิดการปฏิสนธิน้อยลงน้ำหนักตัวที่มากขึ้น
ภาวะอ้วน หรือน้ำหนักตัวที่มากเกินไปอาจทำให้อุณหภูมิในร่างกายสูงขึ้น โดยเฉพาะบริเวณถุงอัณฑะ ซึ่งส่งผลเสียต่อกระบวนการสร้างอสุจิ นอกจากนี้ยังอาจไปรบกวนความสมดุลของฮอร์โมนเพศชาย ส่งผลให้เกิดการลดระดับของฮอร์โมนเทสโทสเตอโรน ซึ่งเป็นฮอร์โมนสำคัญต่อการผลิตอสุจิพฤติกรรมการใช้ชีวิต
ไลฟ์สไตล์การใช้ชีวิตประจำวันสามารถส่งผลเสียต่อภาวะเจริญพันธุ์ได้หลายประการ เช่น- การสูบบุหรี่ เนื่องจากนิโคตินในบุหรี่จะทำลายดีเอ็นเอของอสุจิ ทำให้เกิดความผิดปกติ อีกทั้งยังลดการไหลเวียนของเลือดไปยังอวัยวะเพศ
- การดื่มแอลกอฮอล์ โดยแอลกอฮอล์จะเข้าไปลดจำนวนอสุจิ รวมถึงทำให้การเคลื่อนไหวของอสุจิช้าลงและอาจนำไปสู่ปัญหาการแข็งตัวของอวัยวะเพศ
- การดื่มคาเฟอีน โดยเฉพาะการดื่มในปริมาณมาก ซึ่งอาจส่งผลต่อจำนวนอสุจิได้เช่นกัน
ความผิดปกติของอวัยวะในระบบสืบพันธุ์
บางกรณี ผู้ชายเป็นหมันเกิดจากสาเหตุทางกายภาพที่มองไม่เห็น ซึ่งสามารถส่งผลต่อการผลิต หรือการส่งผ่านอสุจิได้ เช่น- ภาวะหลอดเลือดขอด (Varicocele) ซึ่งเกิดจากเส้นเลือดดำที่อัณฑะขยายตัวผิดปกติ ทำให้อุณหภูมิของอัณฑะสูงขึ้น ส่งผลเสียต่อการสร้างอสุจิ
- การอุดตันของท่อนำอสุจิที่อาจเกิดจากการติดเชื้อ การบาดเจ็บ หรือความผิดปกติแต่กำเนิด
- อัณฑะไม่ลงถุง (Cryptorchidism) ซึ่งเป็นภาวะที่อัณฑะไม่เคลื่อนลงมาในถุงอัณฑะตั้งแต่แรกเกิด
การได้รับบาดเจ็บที่อวัยวะเพศอย่างรุนแรง
เช่น อุบัติเหตุ หรือการผ่าตัด ซึ่งอาจส่งผลกระทบต่อโครงสร้างและการทำงานของอวัยวะสืบพันธุ์ ทำให้เกิดภาวะแทรกซ้อน เช่น หลอดน้ำเชื้ออุดตัน หรือความผิดปกติของอัณฑะ ซึ่งอาจนำไปสู่ภาวะมีบุตรยากได้ปัญหาทางด้านจิตใจ
สภาวะทางจิตใจ ล้วนส่งผลต่อภาวะเจริญพันธุ์ทั้งทางตรงและทางอ้อม เช่น ความเครียดที่ส่งผลให้ระดับฮอร์โมนคอร์ติซอลสูงขึ้น ซึ่งรบกวนการผลิตฮอร์โมนเพศ หรือความวิตกกังวลที่อาจนำไปสู่ปัญหาการหลั่งเร็วหรือการไม่สามารถหลั่งน้ำอสุจิได้ ปรึกษาสูตินรีแพทย์เพื่อวิเคราะห์หาสาเหตุการเป็นหมันในเพศชายผู้ชายเป็นหมัน มีลักษณะอย่างไร?
ตามปกติแล้วผู้ชายที่เป็นหมันจะไม่มีลักษณะเฉพาะที่บ่งชี้ แต่อาจมีสัญญาณจากปริมาณน้ำเชื้อที่ออกมาน้อยกว่าปกติ หรือรู้สึกว่าน้ำเชื้อมีความเหลวเจือจางผิดปกติ แม้ว่าจะไม่ได้มีเพศสัมพันธ์บ่อยนัก โดยมีปัจจัยสำคัญที่บ่งบอกถึงคุณภาพของอสุจิ ได้แก่- จำนวนอสุจิ หากมีจำนวนน้อยเกินไป อาจส่งผลต่อโอกาสในการปฏิสนธิ
- ความเคลื่อนไหวของอสุจิ อสุจิต้องมีความสามารถในการเคลื่อนที่เพื่อว่ายไปยังไข่ หากอสุจิเคลื่อนที่ช้าหรือไม่เคลื่อนที่เลย จะส่งผลต่อการปฏิสนธิ
- รูปร่างของอสุจิ อสุจิที่มีรูปร่างผิดปกติ เช่น หัวเล็ก หัวใหญ่ หางบิดเบี้ยว จะมีโอกาสในการปฏิสนธิน้อยลง
- ปริมาณของน้ำเชื้อ ปริมาณน้ำเชื้อที่น้อยเกินไป อาจบ่งบอกถึงปัญหาในการผลิตอสุจิ
วิธีเช็กภาวะหมันชาย
ภาวะหมันในผู้ชายสามารถตรวจสอบได้ด้วยวิธีการวิเคราะห์คุณภาพอสุจิ ซึ่งเป็นวิธีที่แม่นยำและเป็นที่ยอมรับทางการแพทย์ โดยมีขั้นตอนและรายละเอียดดังนี้การเก็บตัวอย่างอสุจิ
- ผู้ชายจะต้องงดการหลั่งน้ำอสุจิ 2-7 วันก่อนวันตรวจ เพื่อให้ได้ปริมาณและความเข้มข้นของอสุจิที่เพียงพอสำหรับการวินิจฉัย
- เก็บตัวอย่างอสุจิด้วยตนเอง โดยเก็บใส่ภาชนะสะอาดที่ทางโรงพยาบาลจัดเตรียมให้
- นำส่งตัวอย่างให้ห้องปฏิบัติการภายใน 1 ชั่วโมงหลังเก็บ เพื่อรักษาคุณภาพของตัวอย่าง
การวิเคราะห์คุณภาพอสุจิ
แพทย์จะทำการตรวจวิเคราะห์อสุจิ โดยพิจารณาปัจจัยสำคัญต่าง ๆ ดังนี้- ปริมาณน้ำอสุจิ (Volume) ควรมีปริมาณอย่างน้อย 1.5 มิลลิลิตรต่อการหลั่ง 1 ครั้ง
- ความเข้มข้นของอสุจิ (Concentration) ต้องมีจำนวนอสุจิไม่ต่ำกว่ามาตรฐานที่กำหนด เช่น 15 ล้านตัวต่อมิลลิลิตร
- การเคลื่อนไหวของอสุจิ (Motility) โดยต้องตรวจดูว่าอสุจิมีการเคลื่อนที่อย่างมีประสิทธิภาพหรือไม่
- รูปร่างของอสุจิ (Motility) โดยพิจารณาลักษณะรูปร่างทั้งส่วนหัว ลำตัว และหาง ว่ามีความสมบูรณ์หรือไม่
การเตรียมตัวก่อนเข้ารับการตรวจ
- พักผ่อนให้เพียงพอและหลีกเลี่ยงความเครียดก่อนวันตรวจ
- งดดื่มแอลกอฮอล์และสูบบุหรี่อย่างน้อย 2-3 วันก่อนตรวจ
- แจ้งแพทย์หากกำลังรับประทานยาใด ๆ เนื่องจากยาบางชนิดอาจส่งผลต่อคุณภาพอสุจิ
ผู้ชายเป็นหมัน มีลูกได้หรือไม่?
สำหรับคู่สมรสที่ทราบแน่ชัดแล้วว่าคุณผู้ชายเป็นหมัน ย่อมกังวลว่าจะรักษาได้ไหม หรือจะยังมีลูกได้หรือไม่ คำตอบคือผู้ชายเป็นหมันสามารถรักษาได้ และยังมีโอกาสมีลูกได้อยู่ โดยมีรายละเอียดที่ควรรู้ ดังนี้แนวทางการรักษาภาวะเป็นหมันเพศชาย
ผู้ชายที่เป็นหมันมีแนวทางการรักษาได้หลายรูปแบบ ขึ้นอยู่กับสาเหตุและระดับความรุนแรงของปัญหา จึงควรไปปรึกษาแพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านเวชศาสตร์การเจริญพันธุ์ เพื่อให้รู้ถึงแนวทางการรักษาที่เหมาะสมของแต่ละคน ซึ่งโดยทั่วไปจะนิยมใช้วิธีเหล่านี้ควบคู่กันไป เพื่อส่งผลดีต่อระบบสืบพันธุ์- การเลิกบุหรี่และลดการดื่มแอลกอฮอล์ เพื่อเพิ่มคุณภาพอสุจิ
- การออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอและควบคุมน้ำหนักให้อยู่ในเกณฑ์ปกติ
- การพักผ่อนเพียงพอและลดความเครียด ลดผลกระทบต่อฮอร์โมนเพศและการผลิตอสุจิ
- การใช้ฮอร์โมนบำบัดเพื่อกระตุ้นการผลิตอสุจิ ใช้ในกรณีที่ภาวะเป็นหมันเกิดจากปัญหาฮอร์โมน
- การผ่าตัดเชื่อมต่อท่ออสุจิหรือแก้ไขปัญหาเฉพาะจุดเพื่อให้สเปิร์มผ่านได้ สำหรับผู้ชายที่มีท่ออสุจิอุดตัน หรือปัญหาท่ออสุจิผิดปกติ
เทคโนโลยีช่วยการเจริญพันธุ์สำหรับผู้ชายเป็นหมันที่อยากมีลูก
ปัจจุบันเทคโนโลยีช่วยการเจริญพันธุ์ คือตัวช่วยสำคัญที่ทำให้ผู้ชายที่เป็นหมันสามารถมีลูกได้ ประกอบด้วยแนวทางที่สำคัญ 2 ประการ ได้แก่ การเก็บอสุจิด้วยวิธีต่าง ๆ และการทำเด็กหลอดแก้ว หรือ ICSI- การเก็บอสุจิจากอัณฑะหรือท่ออสุจิโดยตรง มี 4 วิธีหลัก ได้แก่
- PESA (Percutaneous Epididymal Sperm Aspiration) การดูดอสุจิจากท่ออสุจิบริเวณ Epididymis ด้วยเข็มขนาดเล็ก
- MESA (Microsurgical Epididymal Sperm Aspiration) การเก็บสเปิร์มจากท่ออสุจิด้วยกล้องจุลทรรศน์ขนาดเล็ก ทำให้สามารถเลือกอสุจิคุณภาพสูงได้
- TESA (Testicular Sperm Aspiration) การดูดสเปิร์มโดยตรงจากเนื้ออัณฑะ
- TESE (Testicular Sperm Extraction) การผ่าตัดตัดชิ้นเนื้ออัณฑะเล็ก ๆ เพื่อนำอสุจิออกมา
- การทำเด็กหลอดแก้ว หรือ ICSI เป็นการฉีดอสุจิที่มีความสมบูรณ์และแข็งแรงเพียงตัวเดียวเข้าไปในไข่ที่มีความสมบูรณ์เพื่อให้เกิดการปฏิสนธิ จากนั้นจึงย้ายตัวอ่อนกลับไปยังมดลูกของฝ่ายหญิง เพื่อให้เกิดการตั้งครรภ์ต่อไป
ผู้ชายเป็นหมันจะมีลูกได้ไหม ความสำเร็จในการรักษาขึ้นอยู่กับปัจจัยใดบ้าง ?
แม้ผู้ชายจะมีภาวะเป็นหมัน แต่ปัจจุบันมีทางเลือกในการรักษา ด้วยเทคโนโลยีช่วยการเจริญพันธุ์ โดยผลลัพธ์ของการรักษาจะขึ้นอยู่กับปัจจัยเหล่านี้- คุณภาพอสุจิและไข่ อสุจิที่เก็บได้ต้องมีคุณภาพเพียงพอ และไข่ของฝ่ายหญิงต้องพร้อมสำหรับการปฏิสนธิ
- อายุของฝ่ายหญิง เนื่องจากอายุมีผลต่อโอกาสการตั้งครรภ์และคุณภาพไข่ ซึ่งจะพัฒนาไปเป็นตัวอ่อนในอนาคต
- ปัญหาสุขภาพอื่น ๆ โรคประจำตัวหรือปัญหาภาวะเจริญพันธุ์ร่วม เช่น ท่ออสุจิอุดตันหรือฮอร์โมนผิดปกติ
- เทคโนโลยีและความชำนาญของทีมแพทย์ ได้แก่ เทคนิคการเก็บอสุจิ การเลือกสเปิร์ม และกระบวนการทำ ICSI
